Σημείωση: Αυτό το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη οδοντιατρική συμβουλή.
Η τερηδόνα είναι μια ασθένεια των δοντιών που πιθανότατα όλοι έχουν ακούσει. Κάποιοι ίσως την έχουν ήδη βιώσει και οι ίδιοι. Τι ακριβώς όμως είναι η τερηδόνα;
Η τερηδόνα είναι μια βακτηριακή πάθηση των δοντιών, ακριβέστερα της αδαμαντίνης. Κάθε δόντι περιβάλλεται από ένα προστατευτικό στρώμα. Σε αυτό ζει πλήθος βακτηρίων. Ορισμένα από αυτά είναι ωφέλιμα, άλλα όμως μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές βλάβες. Η επικίνδυνη ομάδα βακτηρίων τρέφεται από την περίσσεια ζάχαρης στη στοματική κοιλότητα. Κατά τη διαδικασία αυτή, το pH στην επιφάνεια του δοντιού πέφτει σε υπερβολικά χαμηλές τιμές. Ως συνέπεια, η αδαμαντίνη προσβάλλεται και με τον καιρό διαβρώνεται. Έτσι δημιουργείται η πολυσυζητημένη μαύρη τρύπα στα δόντια. Σε ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις τα δόντια έχουν υποστεί τόσο μεγάλη ζημιά, ώστε με τον καιρό πέφτουν.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου της τερηδόνας
Για την τερηδόνα ευθύνονται διάφοροι παράγοντες. Η έλλειψη τακτικών οδοντιατρικών ελέγχων (για παράδειγμα λόγω οδοντοφοβίας) συμβάλλει στην εμφάνισή της, όπως και η αυξημένη κατανάλωση ζάχαρης. Η τερηδόνα των δοντιών προκαλείται κυρίως από τα βακτήρια της οδοντικής πλάκας, τα οποία τρέφονται από υπολείμματα ζάχαρης στα μεσοδόντια διαστήματα. Ορισμένοι ασθενείς είχαν εξαρχής ευπαθή δόντια με μειωμένη αντοχή.
Ο κίνδυνος εμφάνισης της νόσου είναι ιδιαίτερα υψηλός όταν συνυπάρχουν περισσότεροι από τους παραπάνω παράγοντες.
Αφαίρεση της τερηδόνας – τι μπορεί να γίνει;
Η τερηδόνα αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα με θεραπεία στον οδοντίατρο. Εκείνος σφραγίζει τα προσβεβλημένα δόντια με ειδική μέθοδο. Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται κυρίως σε προχωρημένη τερηδόνα. Για τον καθημερινό καθαρισμό των δοντιών συνιστάται φθοριούχα οδοντόκρεμα. Ένα στοματικό διάλυμα με αντιβακτηριακή δράση απομακρύνει επιπλέον τα βλαβερά βακτήρια.
Πρόληψη της τερηδόνας – προφύλαξη
Η καλή στοματική υγιεινή είναι ο καλύτερος τρόπος για την πρόληψη της τερηδόνας. Τα δόντια βουρτσίζονται πρωί και βράδυ, ενώ για τον καθαρισμό των μεσοδόντιων διαστημάτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί λεπτό οδοντικό νήμα. Επιπλέον, συνιστάται τακτικός έλεγχος από οδοντίατρο. Τα ραντεβού ελέγχου θα πρέπει να γίνονται δύο φορές τον χρόνο, με απόσταση έξι μηνών μεταξύ τους. Μετά το γεύμα, οι τσίχλες χωρίς ζάχαρη μπορούν να εξουδετερώσουν τα οξέα στο στόμα που προκαλούν τερηδόνα.
Αναγνώριση της τερηδόνας – τα συμπτώματα
Η εξέλιξη της τερηδόνας γίνεται σταδιακά. Στην αρχή η νόσος εκδηλώνεται με μια λευκή επικάθιση στο δόντι (η λεγόμενη αρχική τερηδόνα). Παράλληλα, τα κρύα τρόφιμα γίνονται αρκετά δυσάρεστα λόγω της ευαισθησίας των δοντιών. Ήδη σε αυτό το στάδιο υπάρχει ανάγκη θεραπείας, ώστε να αποτραπεί έγκαιρα η περαιτέρω εξάπλωση. Σε μεταγενέστερο στάδιο τα δόντια αποκτούν καφετί απόχρωση και αρχίζουν να πονούν. Οι ενοχλήσεις εντείνονται επιπλέον με τη μάσηση. Μέσα και πάνω στα δόντια διαπιστώνονται μαύρες τρύπες. Όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει πολύ, μπορεί να ακολουθήσει απώλεια δοντιών.
Είναι μεταδοτική η τερηδόνα;
Η βακτηριακή τερηδόνα είναι πράγματι μεταδοτική. Αυτό πολλοί δεν το γνωρίζουν. Με την κοινή χρήση μαχαιροπίρουνων τα βακτήρια μεταδίδονται από στόμα σε στόμα. Πέραν αυτού, η νόσος εξαπλώνεται όταν διαφορετικά άτομα βάζουν στο στόμα τα ίδια παιχνίδια. Σε αυτόν τον τρόπο μετάδοσης οφείλεται η τερηδόνα στα παιδιά. Εδώ μπορεί κανείς να λάβει προφυλάξεις, φροντίζοντας ο καθένας να έχει δικό του κουτάλι και πιρούνι. Στα παιδιά πρέπει να προσέχουμε να μη μασούν παιχνίδια άλλων. Ένας ακόμη τρόπος μετάδοσης είναι τα σταγονίδια από τον βήχα. Ιδίως την περίοδο των κρυολογημάτων υπάρχει αυξημένος κίνδυνος μετάδοσης όχι μόνο λοιμώξεων, αλλά και τερηδόνας. Κατά τον βήχα, καλό είναι να κρατάμε ένα χαρτομάντιλο μπροστά στο στόμα. Στη συνέχεια το χαρτομάντιλο πετιέται.
Ποια είδη τερηδόνας υπάρχουν;
Η νόσος ταξινομείται συνολικά σε τρεις μορφές. Η τερηδόνα οπών και σχισμών εξαπλώνεται κυρίως στη μασητική επιφάνεια των γομφίων. Η τερηδόνα του αυχένα του δοντιού συνοδεύεται συχνά από παράλληλη περιοδοντική νόσο (υποχώρηση των ούλων). Από αυτή τη μορφή τερηδόνας προσβάλλονται συνήθως ενήλικες ασθενείς προχωρημένης ηλικίας. Εδώ η τερηδόνα εγκαθίσταται στον αυχένα του δοντιού. Η τρίτη μορφή είναι γνωστή στους οδοντιάτρους ως τερηδόνα λείων επιφανειών. Στην περίπτωση αυτή προσβάλλονται από τερηδόνα οι εξωτερικές επιφάνειες του δοντιού. Η αιτία έγκειται στην αυξημένη συσσώρευση οδοντικής πλάκας, η οποία αποτελεί ιδανικό υπόστρωμα για τα βακτήρια. Ειδική μορφή είναι η τερηδόνα του μπιμπερό στα παιδιά. Προκαλείται από τη χορήγηση ροφημάτων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη μέσω του μπιμπερό.
Αντιμετώπιση της τερηδόνας – διάγνωση και θεραπεία
Τη διάγνωση θέτει συνήθως ο οδοντίατρος. Χάρη στα χαρακτηριστικά της συμπτώματα, η τερηδόνα αναγνωρίζεται σχετικά εύκολα. Ο οδοντίατρος εξετάζει τα ύποπτα σημεία των δοντιών με κάτοπτρο. Εφόσον χρειάζεται, ψηλαφάται προσεκτικά η δομή των δοντιών. Ακριβή εικόνα μπορεί να δώσει και μια ακτινογραφία. Η θεραπευτική προσέγγιση που ακολουθεί εξαρτάται από την έκταση της νόσου. Κατά τη θεραπεία της τερηδόνας, η τρύπα καλύπτεται εκ νέου με ειδική πάστα, ώστε να αποκατασταθεί η αδαμαντίνη. Η σφράγιση προστατεύει τα δόντια από βλαβερές επιδράσεις. Οι ασθενείς με οδοντοφοβία μπορούν να επιλέξουν θεραπεία με ακτίνες λέιζερ. Σε αρχικό στάδιο της νόσου ο γιατρός εφαρμόζει θεραπεία με φθόριο. Αυτή χρησιμεύει κυρίως στην πρόληψη. Για καλές προοπτικές αποκατάστασης είναι απαραίτητη η έγκαιρη έναρξη της θεραπείας. Σε πρώιμο στάδιο, η περαιτέρω επιδείνωση της υγείας των δοντιών μπορεί συχνά ακόμη να ανακοπεί.
Αυτό το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την επαγγελματική οδοντιατρική συμβουλή. Σε περίπτωση ενοχλήσεων απευθυνθείτε στον οδοντίατρό σας.
